Beskid Mały

Beskid Mały
Megaregion	Region Karpacki
Prowincja	Karpaty Zachodnie
Podprowincja	Zewnętrzne Karpaty Zachodnie
Makroregion	Beskidy Zachodnie
Mezoregion	Beskid Mały
Zajmowane jednostki administracyjne	Polska: – woj. śląskie – woj. małopolskie

Beskid Mały (513.47) – pasmo górskie w Polsce, stanowiące część Beskidów Zachodnich, mające charakter wyspy górskiej o długości ok. 35 km i szerokości ok. 10-15 km.

Topografia

Granice regionu

Według regionalizacji Polski opracowanej przez Jerzego Kondrackiego Beskid Mały sąsiaduje:

• na północnym zachodzie i północy – z Pogórzem Śląskim i Pogórzem Wielickim;
• na wschodzie i południowym wschodzie – z Beskidem Makowskim, od którego oddziela go dolina potoku Stryszówka po jego ujście do Skawy, dalej Skawa po ujście do niej Stryszawki i dalej Stryszawka z dopływem Lachówką i dopływem tej ostatniej – Kocońką;
• na południu i południowym zachodzie – z Kotliną Żywiecką;
• na zachodzie – poprzez Bramę Wilkowicką i dolinę rzeki Białej z Beskidem Śląskim.

Przełom rzeki Soły (utworzony przez erozję wsteczną prawobrzeżnego dopływu Wisły, który wypływał niegdyś w okolicy Porąbki), dzieli Beskid Mały na część zachodnią (Pasmo Czupla i Magurki) i wschodnią (tzw. Beskid Andrychowski).

Szczyty

• część zachodnia – grupa Czupla i Magurki Wilkowickiej: Czupel (933 m) – najwyższy szczyt Beskidu Małego, Magurka Wilkowicka (909 m, schronisko), Groniczki (839m), Hrobacza Łąka (828 m, schronisko), Gaiki (808 m), Czupel Mały (654 m), Łysa Góra (653 m)

• Część wschodnia – grupa Leskowca i Łamanej Skały (Beskid Andrychowski: Łamana Skała – Madohora (929 m), Leskowiec (922 m), Jaworzyna (890 m, schronisko) – Groń Jana Pawła II, Potrójna (884 m), Jaworzyna (864 m), Gancarz (802 m), Żar (761 m, kolejka linowo-terenowa), Bukowski Groń (782 m)

Geologia i rzeźba terenu

Beskid Mały zbudowany jest z płaszczowin: podśląskiej i śląskiej. Płaszczowina podśląska występuje na północy Beskidu (ciągnie się od Kóz w rejony Andrychowa) i w Kotlinie Żywieckiej. Z Płaszczowny śląskiej zbudowany jest sam trzon Beskidu Małego.
Ewenementem geologicznym są tzw.: Skałki Andrychowskie – są to najstarsze skały w tym rejonie. Beskid Mały zbudowany jest w 95% z piaskowców godulskich. Geologicznie jest jednorodny z Beskidem Śląskim. W Beskidzie Małym znajduje się ok. 20 jaskiń.

Beskid Mały ma urozmaicona rzeźbę terenu, główny grzbiet i jego odnogi głęboko wcinają się w doliny rzeczne, zbocza są strome (czasem przekraczają nachylenie 30 stopni), deniwelacje przekraczają 500 m. Występują małe jaskinie, schrony, baszty i ostańce skalne.

Klimat

Klimat właściwy strefie górskiej, o dużej ilości opadów (od 800 do 1200mm), powodujących często lokalne powodzie. Występują częste zmiany pogody i wieją silne wiatry (od południa).

Przyroda

Las bukowy

Obszary leśne to obszary typu dolnoreglowego (z nielicznymi wyjątkami, np. górnoreglowy rejon Łamanej Skały). Przeważają zespoły świerkowo-bukowo-jodłowe. Dawniej przeważały lasy bukowe – zniszczone na skutek wypalań. Świat zwierząt Beskidu Małego jest stosunkowo skromny, związane jest to z niewielką powierzchnią przy dużym stopniu penetracji jego terenów przez ludzi. Charakterystyczną cechą jest brak dużych drapieżników stale zamieszkujących ten rejon (do niezwykle rzadkich przypadków należy pojawienie się niedźwiedzia brunatnego z okolic Babiej Góry). Żyją tu duże ilości zwierzyny płowej, dzików i innych ssaków. Do rejonów o najbogatszej faunie należą rezerwaty: Madohora, Szeroka oraz Zasolnica.

Ochrona przyrody

Na terenie Beskidu Małego znajduje się Park Krajobrazowy Beskidu Małego oraz trzy rezerwaty przyrody: Madohora, Szeroka i Zasolnica. Zagrożeniem dla regionu zą zanieczyszczone masy powietrza przynoszone przez zachodnie wiatry z uprzemysłowiuonego Górnego Sląska.

Zagospodarowanie regionu

Doliny są zajęte pod uprawę roli i dość silnie zurbanizowane. Do większych miejscowości regionu należą: Wadowice, Andrychów, Bielsko-Biała, Kęty, Kozy, Międzybrodzie Bialskie, Porąbka, Wilkowice. W rejonie przełomu Soły wybudowano trzy zapory wodne: w Czańcu, Tresnej i Porąbce, tworzące tzw. Kaskadę Soły. Grzbiety górskie jednak przeważnie porasta las i są na nich liczne łąki, dawniej użytkowane pastersko. Ogólnie Beskid Mały, mimo dość dużego zaludnienia zalicza się do regionów w niedużym stopniu zmienionych w wyniku działalności człowieka.

Zagospodarowanie turystyczne regionu jest dość słabe, jednakże przez mieszkańców pobliskich miast jest często wykorzystywany na weekendowy wypoczynek. Duża liczba szlaków turystycznych.

Schroniska turystyczne

Schronisko turystyczne	Wysokość [m n.p.m.]	zdjęcie
Schronisko PTTK na Magurce Wilkowickiej	909 m n.p.m.
Schronisko PTTK Leskowiec	890 m n.p.m.
Schronisko Turystyczne "Rogacz"	828 m n.p.m.
Chatka pod Potrójną	884 m n.p.m.
Schronisko na Hrobaczej Łące	ok. 800 m n.p.m.
Chatka na Trzonce	ok. 680 m n.p.m.
Chatka Gibasówka	810 m n.p.m.

Piesze szlaki turystyczne

Mały Szlak Beskidzki: Bielsko-Biała Straconka – Gaiki – Groniczki – Przełęcz U Panienki – Hrobacza Łąka – Międzybrodzie Bialskie – Żar – Kiczera – Przełęcz Przysłop Cisowy – Przełęcz Kocierska – Potrójna – Łamana Skała – Leskowiec – Groń Jana Pawła II – Krzeszów – Żmijowa – Zembrzyce

Bielsko-Biała Straconka – Przełęcz Łysa – Magurka Wilkowicka – Międzybrodzie Bialskie

Bielsko-Biała Straconka – Magurka Wilkowicka – Wilkowice dw. PKP

Bielsko-Biała Straconka – Przełęcz Przegibek

Bielsko-Biała Mikuszowice – Przełęcz Łysa – Magurka Wilkowicka – Schronisko "Rogacz" – Bielsko-Biała Mikuszowice st. PKP

Bielsko-Biała Mikuszowice "Stalownik" – Przełęcz Łysa

Bielsko-Biała Lipnik Górny – Gaiki – Przełęcz Przegibek – Magurka Wilkowicka – Czupel – Czernichów - Tresna - Kościelec - Przełęcz Przysłop Cisowy

Międzybrodzie Bialskie – skrzyżowanie ze szlakiem pod Czuplem – Łodygowice

Tresna – Solisko – dojście do szlaku jw.

Bielsko-Biała Lipnik Górny – Przełęcz U Panienki

Kozy dw. PKP – Przełęcz U Panienki – Hrobacza Łąka – Żarnówka

Kozy dw. PKP – Żarnówka

Gaiki (węzeł szlaków) – Porąbka – Przełęcz Bujkowska - Przełęcz Targanicka – Przełęcz Kocierska – Kocierz Rychwałdzki – Kucówki – Gibasy – Smrekowica – Krzeszów – Żurawnica – Lipska Góra – Sucha Beskidzka dw. PKP

Przełęcz Bukowska – Porębski Groń – Złota Górka – Targanice – Jawornica – Potrójna – Łamana Skała – Rzyki-Praciaki

Rzyki-Praciaki - Czarny Groń – Potrójna

Rzyki-Jagódki - Schronisko PTTK Leskowiec

Świnna Poręba - Magurka Ponikiewska - Schronisko PTTK Leskowiec - Przełęcz Pod Gancarzem - Gancarz - Narożnik - Wapienica - Przełęcz Biadasowska - Czuby - Andrychów

Inwałd st. kol. - Przełęcz Biadasowska - Zagórnik - Rzyki

Inwałd - Kokocznik - Bliźniaki - Przełęcz Czesława Panczakiewicza - Łysa Góra - Iłowiec - Gorzeń Górny

Wadowice - Przełęcz Czesława Panczakiewicza – Ponikiew - Schronisko PTTK Leskowiec - Makowa Góra - Tarnawa Górna

Śleszowice - dojście do jw.

Krzeszów - Gronik - Targoszów - Schronisko PTTK Leskowiec - Magurka Ponikiewska - Główniak - Skalnica - Gorzeń Górny-Czartak (przyst. aut.)

rozdroże pod Łamaną Skałą - Młada Hora - Przełęcz Przystopek - Przełęcz Przydawki - Ślemień - Gachowizna - Hucisko

Żywiec Oczków - Stary Groń - Kościelec

Zobacz też

• Zamek Wołek,
• Góry w Polsce,
• Karpaty.

Linki zewnętrzne

• Serwis Turystyczny o Beskidzie Małym
• Groń Jana Pawła II
• Opis Beskidu Andrychowskiego
• Beskid Mały – zdjęcia
• Mapa turystyczna Beskidu Małego wydawnictwa Compass w formie elektronicznej