Denudacja

Denudacja (etym. łac. denudare, ogołacać, odkrywać; inaczej: degradacja, etym. łac. degradatio, obniżenie) – degradacja, procesy denudacyjne-procesy niszczące powodujące wyrównywanie i stopniowe obniżenie powierzchni Ziemi. Obejmuje procesy takie jak wietrzenie i erozja (ruchy masowe -przemieszczanie okruchów skalnych (efektów dezintegracji blokowej i ziarnowej) z terenów wyżynnych na nizinne, powodujące wyrównanie terenu (peneplenizacja)). Zazwyczaj transportowany materiał trafia ostatecznie do oceanów, gdzie jest deponowany w postaci skał okruchowych jak piaskowce. Na obszarach obfitych w zwietrzelinę denudacja zmierza do obniżenia podłoża skalnego.

Średnia prędkość "zdzierania kontynentów" wynosi około 6 mm/1000 lat. Po odciążeniu terenu przez denudację zwykle następują ruchy tektoniczne, które wynoszą obniżony teren.

Wyróżnia się cztery stadia denudacyjne:

• najmłodsze, początkowe – tworzy się sieć rzek, przeważa wietrzenie mechaniczne
• młodociane – rozwijają się dopływy większych rzek, liczne osuwiska, główne znaczenie ma wietrzenie mechaniczne
• dojrzałe – zanikają osuwiska, zaczyna odgrywać rolę spełzywanie, powierzchnia pierwotna obszaru nie istnieje, rzeki mają w miarę wyrównane profile
• starcze – peneplena, szerokie doliny, twardziele, ostańce

Rodzaje ruchów masowych:

• osuwanie
• spełzywanie
• spłukiwanie
• spływy błotne

Osuwiska dzielą się na:

• zwarte – to te które masa skalna podczas ruchu zachowuje swoją dotychczasową budowę
• zwałowe, które cechuje się bezwładnością przemieszczanego materiału;

Spełzywanie – proces bardzo powolny, niewidoczny bezpośrednio; powoduje w skali długookresowej przemieszczenie mas zwietrzelinowych i w konsekwencji obniżenie stoków;

Odpadanie – przemieszczanie się fragmentów skał odspojonych od podłoża w wyniku wietrzenia fizycznego, prowadzącego do rozpadu ziarnistego i blokowego;

Spływy błotne – lawiny błotne – polega na przemieszczaniu utworów luźnych i jednocześnie bardzo silne przesiąkniętych wodą.

Spłukiwanie – woda opadowa i roztopowa częściowo wsiąka w podłoże. Jej nadmiar spływa po nachylonej powierzchni cienka warstwą, powodując wymywanie drobnych cząstek gleby czy zwietrzeliny.

Zobacz też

• biodegradacja