Język średniopolski

ięzyk Polſki
Obszar	dawniej ziemie polskie
Ranking	poza rankingiem
Klasyfikacja genetyczna	Języki indoeuropejskie Języki słowiańskie Języki zachodniosłowiańskie Języki lechickie język polski
Pismo	łacińskie
Status oficjalny
język urzędowy	nigdzie
Kody języka
ISO 639-1	pl
ISO 639-2	pol
SIL	POL
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata

Język średniopolski – postać języka polskiego używana od początków XVI wieku do XVIII wieku.

Pisownia

W XVI wieku, w początkach doby średniopolskiej pojawiły się kolejne próby reformy ortograficznej, np. w wersji alfabetu zaproponowanej przez Jana Kochanowskiego występowało 48 liter odpowiadających głoskom istniejącym w ówczesnej polszczyźnie:

a á à ą b b́ c ć ç d θ θ´ θ˙ é è ę f g h ch i j k l ł m ḿ n ń o ó p ṕ q r ŗ ſ σ ß t v w ẃ x y z ź ƶ

(znaki ç, θ, θ´, θ˙, ŗ, σ, ß odpowiadają odpowiednio cz, dz, dź, dż, rz, ś, sz).

Głoski pochylone oznaczano zwykle a, é, ó, zaś jasne á, e, o (kreskowano a jasne).

Przemiany językowe

Fonetyka

• A pochylone zaczęło zanikać od XVII wieku.
• Pochylone e i o stawały się zwykle coraz silniej zwężone
• Wymowa dawnej nosówki krótkiej ustaliła się na e nosowe, zaś długiej – w pierwszej połowie XVI wieku na pochylone a nosowe, a do XVII-XVIII wieku na o nosowe.
• Zakończone zostało przejście ir, irz w er, erz, przejściowo zachodziło też przejście il, yl, ił, ył w el, eł (np. sieła, telko).
• Na przełomie XVI i XVII wieku rozpoczęło się wałczenie, a w Małopolsce i prawdopodobnie Wielkopolsce nowe u niezgłoskotwórcze przed u znikało w ogóle, np. pogówne zamiast pogłówne.
• Od XVII do XVIII wieku trwało twardnienie samogłosek wargowych w wygłosie.

Fleksja

• Ukształtował się rodzaj męskoosobowy
• Ustalenie wspólnych końcówek wszystkich trzech rodzajów w celowniku, narzędniku i miejscowniku liczby mnogiej.
• W wyniku zaniku iloczasu pojawiło się przejściowe rozróżnienie końcówek -a i -å w rodzaju żeńskim, któremu towarzyszyło rozróżnienie -ę i -ą w bierniku.
• W XVII wieku rozkaźniki, w których -i zachowało się po grupie spółgłoskowej otrzymały j: tni > tnij
• W wyniku oddziaływania form czasu przeszłego i trybu przypuszczającego obok form typu robiłbych, robilibychmy i robiłem, robilismy/robilismy pojawiły się robiłech, robilichmy oraz robiłbym, robilibysmy/robilibyśmy. Formy robiłech, robilichmy zanikły z języka literackiego z końcem XVI wieku, zaś robiłbym, robilibysmy ustaliły się jako jedyne w pierwszej połowie XVII wieku.

Zobacz też

• Powstanie i rozwój języka polskiego

Bibliografia

1. Bogdan Walczak: Zarys dziejów języka polskiego. Poznań: Kantor Wydawniczy SAWW, 1995. ISBN 83-85954-51-1. 

Poprzednik język staropolski

Doby rozwoju języka polskiego język średniopolski początki XVI wieku – XVIII wiek

Następca język nowopolski