|
brak wniosków[3]
1 stycznia 2011
1 stycznia 2010
|
|
1 stycznia 2009
1 stycznia 2008
1 stycznia 2007
1 stycznia 2006
1 stycznia 2005
1 stycznia 2004
1 stycznia 2003
1 stycznia 2001
1 stycznia 2000
|
|
1 stycznia 1998
1 stycznia 1997
1 stycznia 1996
30 grudnia 1994
1 lipca 1994
31 grudnia 1993
1 października 1993
11 sierpnia 1993
1 stycznia 1993
1 stycznia 1992
2 kwietnia 1991
1 stycznia 1990
|
|
1 stycznia 1989
1 stycznia 1988
1 stycznia 1987
1 stycznia 1986
15 marca 1984
1 stycznia 1984
1 października 1983
1 października 1982
1 stycznia 1980
|
|
1 lutego 1977
9 grudnia 1973
1 stycznia 1973
|
|
1 stycznia 1969
1 stycznia 1967
1 stycznia 1966
1 stycznia 1965
30 czerwca 1963
18 lipca 1962
1 lipca 1962
31 grudnia 1961
31 grudnia 1960
|
|
31 grudnia 1959
1 stycznia 1959
1 stycznia 1958
31 stycznia 1957
1 stycznia 1957
31 grudnia 1956
13 listopada 1954
1 stycznia 1954
21 września 1953
1 lipca 1952
8 sierpnia 1951
15 maja 1951
12 marca 1951
1 stycznia 1951
1 stycznia 1950
|
|
1 lipca 1949
28 kwietnia 1949
- Koluszki[100] (ŁD) (utworzone z gromady Koluszki-Kolonia z równoczesną zmianą nazwy na Koluszki)
4 kwietnia 1949
1 stycznia 1947
1 października 1946
1 kwietnia 1946
1 lipca 1945
1 kwietnia 1945
- Zaniemyśl[114] (WP) (prawa miejskie poza administracją Polski, pod okupacją; prawa miejskie wcześniej 1742-1934, utrata praw miejskich w 1948)
1 stycznia 1940[115]
|
|
1 kwietnia 1939
- Krzyż[107] (WP) (obecnie Krzyż Wielkopolski; prawa miejskie poza administracją Polski)
22 marca 1935
15 maja 1934
9 kwietnia 1934
1 kwietnia 1934
Przemiany administracyjne w kategorii miast w latach 1933-34 w województwach południowych wymagają szczególnego omówienia.
Określenie miasto w latach międzywojennych na terenie Galicji i Kresów Wschodnich nie było jednoznaczne. Mogło odnosić się wyłącznie do charakteru prawnego miejscowości (a więc typu jednostki administracyjnej), co nie znaczyło automatycznie że "miasto administracyjne" faktycznie posiadało prawa miejskie. Mimo że większość miast prawnych prawa miejskie posiadała, wiele z nich miało zaledwie prawa miasteczka a niektóre miasta (np. Krynica, Krzeszowice, Szczakowa i Zakopane) były wręcz wsiami[123]. W wyniku reformy administracyjnej przeprowadzonej przez władze austriackie na obszarze Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim po I rozbiorze Polski (1784), miasta prawne (gminy miejskie) na terenie międzywojennej Galicji (województwa: krakowskie, lwowskie, stanisławowskie i tarnopolskie) należały do trzech kategorii:
- miasta o własnym statucie
- miasta rządzące się ustawą z 13 marca 1889 roku[126]
- miasta należące do tej kategorii posiadały wszystkie przywileje miast (prawa miejskie), z wyjątkiem miasteczka Buczacz
- miasta rządzące się ustawą z 3 lipca 1896 roku[127]
- miasta należące do tej największej kategorii posiadały najczęściej przywileje a) miasteczek, rzadziej b) miast a czasem wyjątkowo (7 miejscowośi) niektóre były c) wsiami
-
13 lipca 1933 roku weszła w życie ustawa o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego, stanowiąca znoszenie miast o liczbie mieszkańców niższej niż 3000 w drodze rozporządzeń Rady Ministrów, a większych miast w drodze ustawodawczej[128]. Ustawa z 3 lipca 1896 roku przestała obowiązywać w ciągu roku od wejścia w życie ustawy (czyli do lipca 1934) przez co 40 miast i 67 miasteczek rządzących się ustawą z 1896 roku i liczących powyżej 3000 mieszkańców zostało automatycznie podniesionych do rangi miast objętych ustawą z 1889 roku[129]. Równocześnie 31 gmin miejskich będących miastami/miasteczkami rządzącymi się ustawą z 1896 roku i liczących w 1933 roku mniej niż 3000 mieszkańców, a także 8 (9[130]) gmin miejskich będących wsiami (niezależnie od liczby ludności) zostałyby według nowego prawa przekształcone w gminy wiejskie. Jednakże indywidualnymi rozporządzeniami za miasta uznano 20 mniejszych miast[131] oraz wszystkie wsie[130] stanowiące gminy miejskie[132]. Równocześnie do rzędu miast podniesiono także trzy dotychczasowe gminy wiejskie[133]. Na mocy ustawy z 1933 łącznie 12 gmin miejskich (w tym jedna wieś)[134], a także 14 gmin wiejskich z prawami miejskimi[135] utraciło automatycznie status miast.
Poniższa lista uzwględnia wszystkie dotychczasowe gminy miejskie, które od reformy w 1784 r. praw miejskich nie posiadały (były miasteczkami albo wsiami), a które w związku z reformą administracyjną miast galicyjskich 1933-34 zostały podniesione do rzędu miast rządzących się ustawą z 1889 roku (a więc w praktyce otrzymując prawa miejskie), zarówno automatycznie jak i drogą indywidualnych rozporządzeń. Lista nie uwzględnia natomiast tych 40 miast[136], które automatycznie – oraz Husiatyna i Zatora w drodze indywidualnych rozporządzeń[137][138] – zmieniły ustawę z 1896 na 1889, posiadając nieprzerwanie prawa miejskie.
edytuj I. Miasteczka (od 1784) powyżej 3000 mieszk. (gminy miejskie), podniesione do rzędu miast automatycznie
13 lipca 1934
Główne źródła:[139][140][141][142][129][143][104][107][144],,,,,,,,
edytuj II. Miasteczka (od 1784) i wsie (gminy miejskie) poniżej 3000 mieszk., podniesione do rzędu miast drogą indywidualnych rozporządzeń
edytuj A) Miasteczka
2 czerwca 1934
1 kwietnia 1934
31 marca 1934
20 października 1933
20 października 1933
14 sierpnia 1933
23 czerwca 1932
27 czerwca 1931
27 kwietnia 1931
- Trzebinia[162][163] (MP) – otrzymanie statusu gminy miejskiej na prawach miasteczka (od ?), prawa miejskie dopiero w 1934
1 stycznia 1931
19 maja 1930
|
|
11 lipca 1929
21 maja 1929
1 kwietnia 1928
31 października 1927
15 kwietnia 1927
1 kwietnia 1927
14 lutego 1927
11 lutego 1927
- Nowogród[176] (PL) (prawa miejskie 1427-1870, samorząd miejski przywrócony przez okupanta, lecz miasto nie zaliczone do miast w 1919 przez co status prawno-administracyjny był nieuregulowany)
1 września 1926
1 lipca 1926
1 kwietnia 1926
- Lanckorona[179] (MP) – otrzymanie statusu gminy miejskiej, posiadając już prawa miejskie (od 1361), lecz będąc dotychczas (za II RP) gminą wiejską; w 1934 utrata praw miejskich i statusu gminy miejskiej
4 marca 1926
13 lutego 1926
1 stycznia 1926
1 października 1925
- Biała Rawska[183] (ŁD) (prawa miejskie 1498-1870, samorząd miejski przywrócony przez okupanta, lecz miasto nie zaliczone do miast w 1919 przez co status prawno-administracyjny był nieuregulowany)
9 lipca 1925
1 lipca 1925
14 stycznia 1925
- Głowno[187] (ŁD) (prawa miejskie 1427-1870, samorząd miejski przywrócony przez okupanta, lecz miasto nie zaliczone do miast w 1919 przez co status prawno-administracyjny był nieuregulowany)
1 stycznia 1925
31 grudnia 1924
5 marca 1924
1 stycznia 1924
11 maja 1923
- Sejny[199] (PL) (prawa miejskie 1602-1919, miasto nie zaliczone do miast w 1919, utrzymując jednak samorząd miejski, przez co status prawno-administracyjny miejscowości był nieuregulowany)
14 kwietnia 1923
1 marca 1923
- Proszowice[201] (MP) (prawa miejskie 1358-1869, samorząd miejski przywrócony przez okupanta, lecz miejscowość nie zaliczona do miast w 1919 przez co status prawno-administracyjny był nieuregulowany)
- Stryków[201] (ŁD) (prawa miejskie 1394-1870, samorząd miejski przywrócony przez okupanta, lecz miejscowość nie zaliczona do miast w 1919 przez co status prawno-administracyjny był nieuregulowany)
26 lutego 1923
- Suraż[202] (PL) (prawa miejskie 1440-1919, miejscowość nie zaliczona do miast w 1919, utrzymując jednak samorząd miejski, przez co status prawno-administracyjny miejscowości był nieuregulowany)
24 lutego 1923
1 stycznia 1923
1 października 1922
1 lipca 1922
1 marca 1922
1 sierpnia 1921
- Chodecz[213] (KP) (prawa miejskie 1442-1812 i 1822-1867, samorząd miejski przywrócony przez okupanta, lecz miejscowość nie zaliczona do miast w 1919 przez co status prawno-administracyjny był nieuregulowany)
- Golina[213] (WP) (prawa miejskie 1330-1870, samorząd miejski przywrócony przez okupanta, lecz miejscowość nie zaliczona do miast w 1919 przez co status prawno-administracyjny był nieuregulowany)
- Rychwał[213] (WP) (prawa miejskie 1458-1870, samorząd miejski przywrócony przez okupanta, lecz miejscowość nie zaliczona do miast w 1919 przez co status prawno-administracyjny był nieuregulowany)
- Ślesin[213] (WP) (prawa miejskie 1358-1870, samorząd miejski przywrócony przez okupanta, lecz miejscowość nie zaliczona do miast w 1919 przez co status prawno-administracyjny był nieuregulowany)
|
|
Przemiany administracyjne w kategorii miast w 1919 roku na obszarze województw centralnych wymagają szczególnego omówienia.
4 lutego 1919 roku ukazał się dekret o samorządzie miejskim, wg którego za miasta uznano 150 miejscowości na terenie Generalnego Gubernatorstwa w granicach byłego Królestwa Kongresowego (a więc bez obszarów Ober-Ostu). Lista obejmowała miejscowości należące do różnych kategorii pod względem praw miejskich. Były to zarówno miasta jak i miejscowości które w dniu wydania dekretu praw miejskich nie posiadały[214]:
- Miejscowości podniesione do rzędu miast (40)
- Kat. 1: 35 miejscowości (osad miejskich) które zostały pozbawione praw miejskich Ukazem Carskim z 1869[215]
- Kat. 2: 1 miejscowość która została pozbawiona praw miejskich w ramach korekty Ukazu Carskiego z 1869 (1883)[216]
- Kat. 3: 1 miejscowość która od 1908 była osadą miejską w rozumieniu Ukazu Carskiego z 1869, lecz nigdy wcześniej praw miejskich nie posiadała[217]
- Kat. 4: 2 miejscowości która wcześniej praw miejskich nigdy nie posiadały[218]
- Miasta (110)
- Kat. 5: 94 miejscowości będącymi miastami nieprzerwanie od XII-XVII wieku[219]
- Kat. 6: 11 miejscowości które prawa miejskie uzyskały lub odzyskały od austriackich bądź niemieckich władz okupacyjnych podczas I wojny światowej[220]
- Kat. 7: 3 miejscowości które prawa miejskie uzyskały w czasie autonomii Królestwa Kongresowego[221]
- Kat. 8: 2 miejscowości które prawa miejskie otrzymały od władz carskich na początku XX wieku[222]
Powyższy dekret nie objął początkowo trzech powiatów byłej guberni suwalskiej, które weszły w skład II RP (augustowskiego, sejneńskiego i suwalskiego) oraz czterech powiatów z byłej guberni siedleckiej (bialskiego, konstantynowskiego, radzyńskiego i włodawskiego), podlegających do końca 1918 roku pod Ober-Ost); nie objął też trzech powiatów byłej guberni grodzieńskiej (białostockiego, bielskiego i sokólskiego), które w 1919 roku przyłączono do województwa białostockiego[223]. Działanie dekretu o samorządzie miejskim na miejscowości w wymienionych powiatch roziągnięto trzema osobnymi rozporządzeniami: z 25 września 1919[224], 13 października 1919[225] i 22 października 1919[226]; łącznie za miasta uznano 31 miejscowości, jednemu – Orli – odebrano prawa miejskie z dniem 22 października 1919 a miasteczko Suraż oraz miasto Sejny nie zostały zaliczone do miast. Brak jedynie rozporządzenia dotyczącego Augustowa i Suwałk (które statusu miejskiego nigdy nie utraciły)[223]. 34 miejscowości z obszaru Ober-Ostu które uznano za miasta należały do następujących kategorii:
- Miejscowości podniesione do rzędu miast (16)
- Kat. 1: 3 miejscowości (osady miejskie) które zostały pozbawione praw miejskich Ukazem Carskim z 1869[227]
- Kat. 4: 1 miejscowość która wcześniej praw miejskich nigdy nie posiadała[228]
- Kat. 9: 12 miejscowości które mimo dotychczasowego funkcjonowania jako gminy miejskie posiadały zaledwie prawa miasteczka[229][230]
- Miasta (17)
- Kat. 5: 17 miejscowości będącymi miastami nieprzerwanie od XII-XVII wieku[231][230]
Podczas pracy nad Rocznikiem Statystycznym GUS:u w 1920/21 istniało na terenie województw centralnych 21 miejscowości o nieuregulowanym charakterze prawnym. Były to miejscowości, którym samorząd miejski został nadany przez okupanta (a więc de facto funkcjonujące już jako gminy miejskie), a które nie zostały wymienione w dekrecie z 4 lutego 1919. Jednostkami tymi, których sprawa charakteru prawno-administracyjnego została zadecydowana w latach 1921-1927 (przez rozciągnięcie na nie dekretu na mocy indywidualnych rozporządzeń wydanych na podstawie ustawy z 20 lutego 1920 roku) były "miejscowości": Chodecz, Golina, Rychwał, Ślesin, Stryków, Proszowice i Suraż oraz "miasta": Sejny, Rajgród, Głowno, Biała Rawska i Nowogród. Pozostałym dziewięciu jednostkom skasowano ustrój miejski: Burzeninowi, Osięcinom, Piotrkowowi (Kujawskiemu), Skulskowi, Śniadowowi, Stopnicy, Wiźnie, Kłodawie i Jedwabnemu, (dwum ostatnim nadano jednak status miejski w 1925 względnie w 1927 roku)[223][232][233][234].
Poniższa lista uzwględnia tylko miejscowości podniesione do rzędu miast według powyższej klasyfikacji, a więc miejscowości którym nadano prawa miejskie, niezależnie od uprzedniego statusu administracyjnego. Lista nie uwzględnia natomiast tych 128 miast, które nieprzerwanie posiadały prawa miejskie. Listę uszeregowano najpierw według kategorii, a następnie według daty.
22 października 1919
13 października 1919
7 lutego 1919
7 lutego 1919
7 lutego 1919
29 września 1919
7 lutego 1919
3 listopada 1918
1 lutego 1917
10 grudnia 1916
18 sierpnia 1916
1 lipca 1915
27 lipca 1912
- Dębica[243](MP) (w 1912 prawa miejskie poza administracją Polski)
|
|
7 listopada 1906
- Puławy[103] (LB) (w 1906 prawa miejskie poza administracją Polski)
23 czerwca 1902[244][245][246] lub 24 stycznia 1903[247]
- Sosnowiec (ŚL; prawa miejskie poza administracją Polski)
8 października 1901
21 września 1901
- Jaworzno[249] (ŚL); otrzymanie statusu gminy miejskiej (na prawach miasteczka) poza administracją Polski, prawa miejskie w 1933)
|
|