Lokacje na prawie niemieckim, polegające na organizacji i zabudowie miast nowego typu, to najbardziej charakterystyczne i najważniejsze zjawisko w historii gospodarczej i społecznej ziem polskich XIII wieku[1][2][3].
Inicjatywa lokacyjna należała do władcy (księcia zwierzchniego, króla) oraz rycerzy i duchowieństwa. Pierwszej lokacji dokonał w 1211 r. książę śląski Henryk Brodaty udzielając Złotoryi przywileju korzystania z prawa nadanego w 1188 r. mieszczanom magdeburskim.
Poniższa lista przedstawia najstarsze miasta Polski pod względem prawnym, czyli roku uzyskania przez nie praw miejskich.
edytuj Miasta lokowane w XIII w. w księstwach piastowskich i na Pomorzu Gdańskim
W XIII w. lokowano w księstwach rządzonych przez dynastów piastowskich oraz na Pomorzu Gdańskim 230 miast. Na Śląsku 128 (101 lokacji książęcych, 21 kościelnych, 6 rycerskich), w Wielkopolsce 38 (24 lokacje książęce, 6 kościelnych, 8 rycerskich), w Małopolsce 29 (11 lokacji książęcych, 17 kościelnych, 1 rycerska), w ziemiach łęczyckiej i sieradzkiej 17 (13 lokacji książęcych, 4 kościelne), na Kujawach i w ziemi dobrzyńskiej 9 (5 lokacji książęcych, 4 kościelne), na Pomorzu Gdańskim 5 (4 lokacje książęce, 1 kościelna) i na Mazowszu 4 (2 lokacje książęce i 2 kościelne)[4]
- przed 1211 Złotoryja[5]
- 1214 Wleń
- przed 1217 Lwówek Śląski[6], Opole[7], Racibórz[8]
- 1217 Leśnica[4]
- pomiędzy 1220-1232 Głuchołazy[9]
- 1221 Sobótka[10]
- 1223 Cieszyn[11], Nysa[12], Środa Śląska[4][13]Ujazd[14]
- 1225 Biała[4]
- przed 1226 Krosno Odrzańskie[4][15]
- 1226 Wrocław[16]
- przed 1228 Świebodzice[4]
- przed 1231 Śródka[4]
- 1231 - Strzelno[17]
- przed 1232 Głuchołazy[4]
- 1233 - Nowogrodziec[18]
- 1234 - Oława[19]
- 1237 - Płock[20]
- 1237/1238 - Inowrocław[21]
- 1238 - Nowogród Bobrzańskipotrzebne źródło
- 1239 - Dobrzyń nad Wisłąpotrzebne źródło, Iłża[22]
- 1241-1244 Koziniec[23]
- 1242 - Strzegom[24]
- przed 1243 Sandomierz[4]
- 1243 - Gniezno[25]
- 1244 - Kłobuck(?)[26], Sulęcin[27]
- 1245 - Milicz[28]
- 1248 - Międzyrzeczpotrzebne źródło
- 1249 - Lubiąż[29], Namysłów[30]
- 1250 - Brzeg[31], Brześć Kujawski[32], Grodków[33], Lewin Brzeski[34], Trzebnica[35],
- 1251 - Bolesławiec[36], Chełmża[37], Kostrzynpotrzebne źródło, Rogoźnopotrzebne źródło
- 1252 - Cerekwica[38], Radziejów[39], Wiązów[40], Zawonia[41]
- 1253 - Bochnia[42], Głogów[43], Kluczbork[44], Oleśnica[45], Poznań[46], Śrem[47], Przyłęk[48], Ziębice[49], Żmigród[50]
- 1253-1255 Legnica[51]
- 1254 - Bytom[52], Paczków[53]
- 1255 - Kłecko[54], Sieradz[55], Warta[56], Włocławekpotrzebne źródło, Zawichostpotrzebne źródło
- 1257 - Biecz, Jarocin, Kalisz, Kraków[57], Pobiedziskapotrzebne źródło, Pyzdry, Stary Sącz, Wodzisław Śląski
- 1259 - Ścinawa[58]
- 1260 - Pyskowice, Szprotawa[59], Tczew, Żagań[60], Żary
- 1261 - Wołczyn[61]
- 1262 - Czeladź, Kcynia
- 1263 - Wrocław-Nowe Miasto[62] Gdańsk, Pyrzyce, Żnin
- 1264 - Połaniec, Skaryszew
- 1265 - Krzanowice
- 1266 - Bierutów[63], Dzierżoniów[64], Radomsko
- 1267 - Łęczyca, Skała, Świdnica[65]
- 1268 - Byczyna, Gniewkowo, Grodków[66], Koprzywnica
- 1270 - Głubczyce, Woźniki
- 1271 - Jędrzejów
- 1272 - Oświęcim, Żory[67]
- 1273 - Wolbórz, Wschowa
- 1275 - Jawor[68], Olesno
- 1276 - Bolków[69], Gliwice[70], Pajęczno, Siewierz
- 1277 - Kęty
- 1278 - Gostyń, Wojnicz
- 1279 - Nowe Brzesko, Prudnik, Świebodzice[71]
- 1280 - Przemków
- 1282 - Niemcza[72], Opatów
- 1283 - Kępno, Niemodlin[73], Ostrzeszów, Pleszew, Wieluń, Żerków
- 1285 - Głogówek[74], Wołów[75]
- 1286 - Sławków, Strzelce Krajeńskie
- 1287 - Busko-Zdrój, Prusice[76], Ząbkowice Śląskie[77]
- 1288 - Chojnów[78], Jelenia Góra[79], Zgierz
- 1289 - Kościan, Koźle[80],
- 1290 - Miechów, Góra[81], Słupca, Strzelce Opolskie, Uniejów, Wąsosz[82], Wieliczka
- 1291 - Lubomierz[83], Piotrków Trybunalski, Polkowice[84], Stawiszyn
- 1292 - Kamienna Góra[85], Lubawka, Nowy Sącz, Strzelin, Sulejów, Zator[86]
- 1293 - Konin, Twardogóra[82]
- 1294 - Gorzów Śląski, Krapkowice
- 1295 - Janowiec Wielkopolski, Lubin[87], Nowe Miasteczko[88], Skwierzyna, Szadek, Świerzawa[89]
- 1296 - Baborów
- 1297 - Kąty Wrocławskie[90], Pabianice
- 1298 - Łowicz
- 1299 - Nakło nad Notecią, Olkusz
- 1300 - Bardo[91], Lubliniec, Sulechów[92], Warszawa
edytuj Miasta lokowane w XIII w. znajdujące się obecnie w Polsce
- 1233 - Chełmno[93], Kwidzyn[94], Toruń[95]
- 1234-1239 - Radzyń Chełmiński[96]
- 1243 - Stargard Szczeciński[97], Szczecin[98]
- 1246 - Elbląg[99]
- 1253-1255 - Zawidów[100]
- 1254 - Braniewo[101], Gryfino[102]
- 1255 - Chojnapotrzebne źródło, Kołobrzeg[103]
- 1257 - Gorzów Wielkopolski
- 1260 - Dąbie, Police
- 1262 - Gryfice
- 1265 - Słupsk
- 1266 - Koszalin
- 1268 - Goleniów, Lubań[104], Sulików[105]
- 1270 - Myślibórz
- 1274 - Kamień Pomorski
- 1275 - Kłodzko[106], Kowalewo Pomorskie
- 1277 - Płoty, Trzebiatów
- 1278 - Barlinek, Maszewo, Wolin
- 1281 - Trzcińsko-Zdrój
- 1283 - Lubsko
- 1284 - Choszczno
- 1286 - Malbork
- 1288 - Resko
- 1290 - Pełczyce
- 1291 - Grudziądz
- 1293 - Kisielice
- 1295 - Łobez, Nowe Warpno (około 1295 r.)
- 1296 - Recz, Świdwin
- 1297 - Drawsko Pomorskie, Pasłęk
- 1298 - Brodnica
- 1299 - Białogard
- 1300 - Golub
Przypisy
- ↑ Benedykt Zientara, Przemiany społeczno-gospodarcze miast w dobie lokacji w Miasta doby feudalnej w Europie środkowo-wschodniej, pod red. A. Gieysztora i T. Rosłanowskiego, PWN, Warszawa 1976
- ↑ Maria Bogucka, Henryk Samsonowicz, Dzieje miast i mieszczaństwa w Polsce przedrozbiorowej, Ossolineum, Wrocław 1986, ISBN 83-04-01701-6
- ↑ Jan Rutkowski, Historia gospodarcza Polski (do 1864 4.), Książka i Wiedza, Warszawa 1953
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 4,8 Maria Bogucka, Henryk Samsonowicz, Dzieje miast i mieszczaństwa w Polsce przedrozbiorowej, Ossolineum 1986, ISBN 83-04-01701-6, s. 84-88
- ↑ Data otrzymania pouczenia prawnego z Magdeburga. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 608; Dzieje Złotoryi, pod redakcją R. Gładkiewicza, Złotoryja-Wrocław 1997, s. 33-34.
- ↑ M. Zlat, Lwówek Śląski, Wrocław-Warszawa-Kraków 1961, s. 12.
- ↑ Pierwsza wzmianka o prawach hospites lokowanych w mieście pochodzi z 1217 r. Zob. J. Drabina, Historia miast śląskich w średniowieczu, Kraków 2000, s. 56.
- ↑ Pierwsza wzmianka o prawach hospites lokowanych mieście pochodzi z 1217 r. Zob. J. Drabina, Historia miast śląskich w średniowieczu, Kraków 2000, s. 69.
- ↑ Na prawie flamandzkim. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 164.
- ↑ A. Krzywańska, Sobótka i okolice, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1972, s. 41.
- ↑ Miasto lokowano przed 1223 rokiem; w dokumencie dla klasztoru norbertanek z Rybnika wymieniono przedmieście Cieszyna, z czego wnioskuje się, że miasto już w tym czasie istniało; I. Panic, Studia z dziejów Skoczowa w średniowieczu, Cieszyn 1997, s. 31-32. Część badaczy datuje lokację miasta na okres przed 1263 r. zob. J. Drabina, Historia miast śląskich w średniowieczu, Kraków 2000, s. 188. W starszej literaturze kładziono lokację Cieszyna na lata 1217-1236; F. Popiołek, Dzieje Cieszyna, Cieszyn 1916 – cyt. za: I. Panic, Studia z dziejów Skoczowa w średniowieczu, Cieszyn 1997, s. 31.
- ↑ Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1223. Zob. J. Kębłowski, Nysa, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1972, s. 9.
- ↑ W 1235 r. otrzymano z Halle wykładnię prawa magdeburskiego, w której zwracano się do mieszkańców jako do mieszczan w Nowym Targu. Zob. Środa Śląska dzieje miasta wina i skarbów, pod redakcją R. Żerelika, Wrocław 2006, s. 51.
- ↑ Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 185.
- ↑ Ograniczone prawo miejskie. Pełne prawo magdeburskie dopiero w 1317. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 639.
- ↑ Wrocław otrzymywał przywileje lokacyjne dwu lub trzykrotnie, przy czym daty tych lokacji nie są pewne i są żywo dyskutowane przez historyków: po raz pierwszy przez Henryka Brodatego w roku 1226 (lub 1214, bowiem w dokumencie księcia z tego roku wymieniany jest sołtys. wrocławski Godinus, co wskazuje, że była to gmina już miejska); prawdopodobnie pomiędzy majem 1241, a marcem 1242 Bolesław II Rogatka rozszerzył znacznie obszar lokowanego miasta; w 1261 książęta Henryk III Biały i Władysław wrocławski nadali miastu prawo magdeburskie; zob. Encyklopedia Wrocławia, Wrocław 2000, ISBN 83-7023-749-5, s. 462, Jan Drabina, Miasta śląskie w średniowieczu, Wydawmictwo "Śląsk", Katowice 1987, ISBN 83-216-0711-X, s. 183-186 oraz Archiwum Państwowe we Wrocławiu
- ↑ Data bardzo prawdopodobna, dokument lokacyjny nie zachował się. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1965, t. I, s. 343.
- ↑ Prawo miejskie lwóweckie. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 577.
- ↑ Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1234 r. Zob. Zob. J. Drabina, Historia miast śląskich w średniowieczu, Kraków 2000, s. 210.
- ↑ Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 498.
- ↑ Książę Kazimierz, syn Konrada mazowieckiego, otrzymał Kujawy jako wydzieloną przez ojca dzielnicę, obierając Inowrocław na jej stolicę. Między 1237 a 1238 r. lokował tam miasto na prawie magdeburskim. Dzieje Inowrocławia, pod redakcją Mariana Biskupa, PWN, Poznań 1978, t. I, s. 139.
- ↑ Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1965, t. I, s. 507.
- ↑ J. Organiściak, T. Dudziak, M. Dziedzic, Ząbkowickie opowieści, t. 3, Okolice Ząbkowic Śląskich. Monografia krajoznawcza, Ząbkowice Śląskie 1997, s. 131. Miasto stało się ponownie wsią w latach 1282-1288 przegrywając konkurencję z lepiej położonymi Ząbkowicami Śląskimi.
- ↑ Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z dokumentu księżnej Anny, wdowy po Henryku Pobożnym z 1242 r. Zob. Strzegom. Zarys historii miasta i regionu, pod red. K. Matwijowskiego, Wrocław-Strzegom 1998, s. 45.
- ↑ Lokacja przed tą datą. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 222.
- ↑ Data wątpliwa; bardziej prawdopodobne, że miasto otrzymało prawa miejskie dopiero w 1339 lub 1344. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1965, t. I, s. 443
- ↑ W dokumencie z 1244 określany jako civitas. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 659.
- ↑ Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1253 r. Zob. Katalog zabytków sztuki w Polsce. Seria nowa, t. IV, Województwo wrocławskie, z. 3, Milicz, Żmigród, Twardogóra i okolice, Warszawa 1997, s. 45.
- ↑ K. Kalinowski, Lubiąż, Wrocław-warszawa-Kraków 1970, s. 12. Lubiąż utracił prawa miejskie w 1844 r.
- ↑ Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1249 r. Zob. J. Drabina, Historia miast śląskich w średniowieczu, Kraków 2000, s. 263.
- ↑ J. Drabina, Historia miast śląskich w średniowieczu, Kraków 2000, s. 142; A. Jureczko, Henryk III Biały, książę wrocławski (1247-1266), Kraków 2007, s. 136.
- ↑ Prawa miejskie otrzymał zapewne przed tą datą. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1965, t. I, s. 313.
- ↑ Miasto lokował przed 1250 r. Mroczek z Pogorzeli. Ponowna lokacja książęca nastąpiła w 1268. Zob. T. Jurek, Rodowód Pogorzelów, Kraków 2005, s. 42; Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. VII, Województwo opolskie, z. 3 Powiat grodkowski, Warszawa 1964, s. 13.
- ↑ Prawa miejskie nadane między 1240 a 1250 przez Bogusza z Pogorzeli. Rozwój miasta datowany dopiero od kolejnej lokacji w 1333. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 172.
- ↑ Dokument lokacyjny wystawił 1 II 1250 r. książę wrocławski Henryk III Biały. Zob. A. Jureczko, Henryk III Biały, książę wrocławski (1247-1266), Kraków 2007, s. 136.
- ↑ Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1251 r. Zob. Bolesławiec. Zarys monografii miasta, pod redakcją T. Bugaja i K. Matwijowskiego, Wrocław-Bolesławiec 2001, s. 30.
- ↑ Lokację miasta kładzie się na okres przed 1251 rokiem; A. Wędzki, Początki reformy miejskiej w środkowej Europie do połowy XIII wieku: Słowiańszczyzna Zachodnia, Warszawa – Poznań 1974, s. 155.
- ↑ Zezwolenie na lokację wydał 12 III 1250 r. książę wrocławski Henryk III Biały. Miasto szybko upadło. Zob. A. Jureczko, Henryk III Biały, książę wrocławski (1247-1266), Kraków 2007, s. 136.
- ↑ Miasto lokowane przez księcia kujawskiego i łęczyckiego Kazimierza. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1965, t. II, s. 340.
- ↑ Zezwolenie na lokację wydał w 1250 r. książę wrocławski Henryk III Biały. Dokument lokacyjny wzorowany na Nysie wystawił w 1252 r. biskup wrocławski Tomasz II. Zob. A. Jureczko, Henryk III Biały, książę wrocławski (1247-1266), Kraków 2007, s. 136.
- ↑ Zezwolenie na lokację wydał książę Henryk III Biały. Miasto wkrótce upadło. Zob. A. Jureczko, Henryk III Biały, książę wrocławski (1247-1266), Kraków 2007, s. 136.
- ↑ Nadanie prawa miejskiego magdeburskiego przez księcia krakowskiego Bolesława Wstydliwego. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1965, t. I, s. 632.
- ↑ Głogów. Zarys monografii miasta, Wrocław-Głogów 1994, s. 97.
- ↑ Zezwolenie na lokację wydał 26 II 1253 r. książę wrocławski Henryk III biały. Zob. A. Jureczko, Henryk III Biały, książę wrocławski (1247-1266), Kraków 2007, s. 136.
- ↑ Oleśnica. Monografia miasta i okolic, pod redakcją S. Michalkiewicza, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1981, s. 39.
- ↑ Nadanie prawa miejskiego magdeburskiego przez księcia wielkopolskiego Przemysła I. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 195.
- ↑ Wydanie przywileju lokacyjnego przez książąt wielkopolskich: Przemysła I i Bolesława Pobożnego. W 1393 miasto otrzymało prawo magdeburskie i zostało przeniesione na obecną lokalizację na mocy przywileju Władyslawa II Jagiełły. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 308.
- ↑ W 1253 r. wzmiankowany jest wójt. Zob. Słownik geografii turystycznej Sudetów, t. 21, Wzgórza Niemczańsko-Strzelińskie, Przedgórze Paczkowskie, cz. N-Ż, pod redakcją M. Staffy, Wrocław 2008, s. 213; J. Organiściak, T. Dudziak, M. Dziedzic, Ząbkowickie opowieści, t. 3, Okolice Ząbkowic Śląskich. Monografia krajoznawcza, Ząbkowice Śląskie 1997, s. 131. Miasto stało się ponownie wsią najpóźniej w 1296 r. przegrywając konkurencję z lepiej położonymi Ząbkowicami Śląskimi.
- ↑ Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1253 r. Zob. M. Zlat, Ziębice, Wrocław-Warszawa-Kraków 1967, s. 7.
- ↑ Zezwolenie na lokację na wzór Złotoryi i Lwówka Śląskiego wystawił 15 V 1253 r. książę wrocławski Henryk III Biały. Zob. A. Jureczko, Henryk III Biały, książę wrocławski (1247-1266), Kraków 2007, s. 136.
- ↑ Legnica. Zarys monografii miasta, pod red. S. Dąbrowskiego, Wrocław-Legnica 1998, s. 21.
- ↑ Zob. J. Drabina, Historia miast śląskich w średniowieczu, Kraków 2000, s. 173.
- ↑ Dokument fundacyjny wystawił biskup wrocławski Tomasz I. Zob. B. Steinborn, Otmuchów, Paczków, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1982, s. 122.
- ↑ Lokacja książęca, istnieje jednak podejrzenie, że jest to falsyfikat. O. Lange, Lokacja miast Wielkopolski właściwej na prawie niemieckim w wiekach średnich (z mapą) ("Pamiętnik Historyczno-Prawny", t. 1, z. 5), Lwów 1925, s. 18.
- ↑ Data pierwszej wzmianki o mieszczanach sieradzkich. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 74.
- ↑ Przywilej lokacyjny księcia kujawskiego i łęczyckiego Kazimierza. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 87.
- ↑ W literaturze toczy się dyskusja na temat ewentualnej wcześniejszej pierwszej lokacji Krakowa, która mogła mieć miejsce ok. 1220 r. (konieczność nowej lokacji w 1257 r. miała wynikać ze zniszczenia miasta wskutek najazdu tatarskiego; świadectwo wcześniejszej lokacji mają stanowić pojawiający się przed 1257 r. w źródłach sołtysi krakowscy). Jeszcze w XIX w. taką tezę postawił J. Szujski, Kraków aż do początków XV-go wieku. Wstępne słowo do najstarszych ksiąg tego miasta, w: Najstarsze księgi i rachunki miasta Krakowa od r. 1300 do 1400, wyd. F. Piekosiński, J. Szujski, Kraków 1878; podtrzymywali ją później liczni badacze m.in. H. Münch, Kraków do roku 1257 włącznie, "Kwartalnik Architektury i Urbanistyki. Teoria i Historia", t. VIII, 1958, z. 1, s. 1-40, J. Wyrozumski, Dzieje Krakowa, t. 1: Kraków do schyłku wieków średnich, Kraków 1992, s. 147-160 czy B. Krasnowolski, Lokacje i rozwój Krakowa, Kazimierza i Okołu. Problematyka rozwiązań urbanistycznych, w: Kraków. Nowe studia nad rozwojem miasta, red. J. Wyrozumski, Kraków 2007 ("Biblioteka Krakowska", nr 150), s. 355-426. Podsumowanie tej dyskusji (z głosem przeciwko wcześniejszej lokacji): J. Wyrozumski, Lokacja czy lokacje Krakowa na prawie niemieckim?, w: Kraków. Nowe studia nad rozwojem miasta, red. J. Wyrozumski, Kraków 2007 ("Biblioteka Krakowska", nr 150), s. 121-151. O przywileju lokacyjnym Bolesława V Wstydliwego z 1257 r. m.in.: B. Wyrozumska, B. Krasnowolski, Wielka lokacja, w: Encyklopedia Krakowa, Kraków–Warszawa 2000, s. 1041-1042. Reprodukcja aktu lokacji (oraz omówienie wraz z literaturą) dostępna jest w Katalogu Skarbów Dziedzictwa Narodowego
- ↑ Wołów. Zarys monografii miasta, pod red. E. Kościk, Wrocław-Wołów 2002, s. 62.
- ↑ Dziedzictwo artystyczne Żagania, pod redakcją B. Czechowicza i M. Konopnickiej, Wrocław-Zielona Góra-Żagań 2006, s. 19.
- ↑ Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1260 r., gdy lokowano Szprotawę na prawie niemieckim, na wzór Żagania. Zob. Dziedzictwo artystyczne Żagania, pod redakcją B. Czechowicza i M. Konopnickiej, Wrocław-Zielona Góra-Żagań 2006, s. 19.
- ↑ Dokument lokacyjny wystawił 22 I 1261 r. książę wrocławski Henryk III Biały. Zob. A. Jureczko, Henryk III Biały, książę wrocławski (1247-1266), Kraków 2007, s. 136.
- ↑ Dokument lokacyjny wystawił 9 IV 1263 r. książę Henryk III Biały. W 1327 r. połączone z Wrocławiem. Zob. A. Jureczko, Henryk III Biały, książę wrocławski (1247-1266), Kraków 2007, s. 136.
- ↑ Pierwsza nieudana lokacja na prawie niemieckim nastąpiła ok. 1250 r. Powtórnej lokacji na prawie frankońskim dokonał w 1266 r. książę Henryk III Biały. Zob. Katalog zabytków sztuki w Polsce. Seria nowa, t. IV, Województwo wrocławskie, z. 1, Oleśnica, Bierutów i okolice, Warszawa 1983, s. 1.
- ↑ Miasto po raz pierwszy wzmiankowane w 1266 r. Zob. Dzierżoniów. Zarys monografii miasta, pod redakcją S. Dąbrowskiego, Wrocław-Dzierżoniów 1998, s. 50.
- ↑ Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1267 r. Zob. Świdnica.Zarys monografii miasta, pod red. W. Korty, Wrocław-Świdnica 1995, s. 55.
- ↑ Dokument lokacji na prawie średzkim wystawił książę Henryk IV Probus 22 IX 1268 r. Zob. Schlesisches Urkundenbuch, Bd. 4, Köln-Wien 1988, nr 342, s. 227-228. Tłumaczenie niemieckie dokumentu Chronik der Stadt Grottkau, Grottkau 1867, s. 16-17.
- ↑ I. Panic, Studia z dziejów Skoczowa w średniowieczu, Cieszyn 1997, s. 35.
- ↑ W 1275 r. książę Henryk V Gruby nadał 5 łanów ziemi Alelajdzie, wdowie po byłym zasadźcy Hermanie. Zob. J. Rybotycki, Jawor od A do Z, t. 1, Jawor 1997, s. 157.
- ↑ Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1276 r. Zob. O. Czerner, J. Rozpędowski, Bolków i Świny, Wrocław 1960, s. 9.
- ↑ Lokacja nastąpiła przed 1276 r. Zob. J. Drabina, Historia miast śląskich w średniowieczu, Kraków 2000, s. 310.
- ↑ Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z dokumentu Henryka Probusa wystawionego 23 I 1279 r. Zob. Świebodzice. Zarys monografii miasta, pod red. K. Matwijowskiego, Wrocław-Świebodzice 2001, s. 45.
- ↑ Pierwsza wzmianka o mieście. Zob. Niemcza. Wielka historia małego miasta, Wrocław 2002, s. 40.
- ↑ Lokacja nastąpiła przed 1283 r. Zob. J. Domska, Niemodlin i ziemia niemodlińska od 1224 roku do początków XX wieku, Opole-Niemodlin 1998, s. 10.
- ↑ Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1285 r. Zob. J. Drabina, Historia miast śląskich w średniowieczu, Kraków 2000, s. 270.
- ↑ Lokacja nastąpiła w latach 1284-1288, najprawdopodobniej w 1285. Zob. Wołów. Zarys monografii miasta, pod red. E. Kościk, Wrocław-Wołów 2002, s. 63.
- ↑ Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1287 r. Zob. Inwentaryzacja krajoznawcza województwa wrocławskiego, z. 16, Gmina Prusice, Wrocław 1993, s. 15.
- ↑ Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z dokumentu z 10 I 1287 r. Zob. J. Organiściak, Ząbkowickie opowieści, cz. 1, Z dziejów miasta, Ząbkowice Śląskie 1995, s. 9.
- ↑ Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z dokumentu księcia Henryka V Grubego z 1288 r. Zob. Chojnów dawniej i dziś. Szkice i materiały, pod redakcją R. Gładkiewicza, Chojnów-Wrocław 1992, s. 135.
- ↑ Miasto było po raz pierwszy wzmiankowane w dokumencie księcia Bolka I z 20 III 1288 r. Zob. Jelenia Góra. Zarys rozwoju miasta, pod redakcją Z. Kwaśnego, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1989, s. 26.
- ↑ Miasto lokowano w 1289 r. Zob. J.Groger, "Kiedy miasto przestało być twierdzą", Heilbad 2005 s. 10.
- ↑ Miasto lokował przed 1290 r. książę Henryk III głogowski. Zob. T. Jurek, Dziedzic Królestwa Polskiego książę głogowski Henryk (1274-1309), Kraków 2006, s. 156.
- ↑ 82,0 82,1 Miasto lokował książę Henryk III głogowski. Zob. T. Jurek, Dziedzic Królestwa Polskiego książę głogowski Henryk (1274-1309), Kraków 2006, s. 156.
- ↑ Prawa miejskie nadał książę Bolko I. Zob. J. Bachmiński, Gryfów, Gryf, Lubomierz, Wrocław-Warszawa-Kraków 1964, s. 125.
- ↑ Miasto lokował przed 1291 r. książę Henryk III głogowski. Zob. T. Jurek, Dziedzic Królestwa Polskiego książę głogowski Henryk (1274-1309), Kraków 2006, s. 156.
- ↑ Kamienna Góra. Monografia geograficzno-historyczna miasta i okolic, pod redakcją S. Michalkiewicza, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1985, s. 35.
- ↑ 10 listopada 1292 Mieszko cieszyński nadał prawa miejskie Zatorowi w oparciu o prawo miejskie Cieszyna; I. Panic, Studia z dziejów Skoczowa w średniowieczu, Cieszyn 1997, s. 32.
- ↑ Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1295 r. Zob. Lubin. Zarys rozwoju miasta na przestrzeni wieków, pod redakcją K. Matwijowskiego, Wrocław-Lubin 1996, s. 47.
- ↑ Miasto lokował przed 1295 r. książę Henryk III głogowski. Zob. T. Jurek, Dziedzic Królestwa Polskiego książę głogowski Henryk (1274-1309), Kraków 2006, s. 156.
- ↑ Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1295 r. Zob. S. Kozak, B. Steinborn, Złotoryja, Chojnów, Świerzawa, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1971, s. 97.
- ↑ Miasto było lokowane w ostatnich latach XIII w., nie później niż w 1298 r. Zob. Katalog zabytków sztuki w Polsce. Seria nowa, t. IV, Województwo wrocławskie, z. 2, Sobótka, Kąty Wrocławskie, Warszawa 1991, s. 33.
- ↑ Miasto lokowano ok. 1300. Zob. T. Chrzanowski, Bardo, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1980, s. 17.
- ↑ Miasto lokował przed 1300 r. książę Henryk III głogowski. Zob. T. Jurek, Dziedzic Królestwa Polskiego książę głogowski Henryk (1274-1309), Kraków 2006, s. 156.
- ↑ Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1965, t. I, s. 314.
- ↑ Lokacja miasta nastąpiła po tym roku.Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1965, t. I, s. 385.
- ↑ Miasto lokowane na prawie chełmińskim. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1965, t. II, s. 346.
- ↑ M. Dygo, Studia nad początkami władztwa zakonu niemieckiego w Prusach 1226-1259, Warszawa 1992, s. 164.
- ↑ Zenkner J.Stargard. Klejnot na Pomorskim Szlaku, Stargard 2006, s. 9
- ↑ Lokacja w latach 1237-1243. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 404.
- ↑ Miasto otrzymało niepełne prawo lubeckie (uzupełniane do 1343). Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 375.
- ↑ Dokument lokacyjny wystawił prawdopodobnie król Przemysł Ottokar II. Prawa miejskie są potwierdzone dopiero w XIV wieku. Zob. W. Bena, Polskie Górne Łużyce, Zgorzelec 2003, s. 489-490.
- ↑ Nadanie praw miejskich przed tą datą przez biskupa warmińskiego Anzelma. Miasto otrzymało miano Brunsberg (późniejsza nazwa: Braunsberg) na pamiątkę świętego Brunona z Kwerfurtu. Po zniszczeniu przez Prusów w 1260, biskup warmiński Henryk Fleming nadał prawo miejskie lubeckie w 1284 nowej osadzie (ta leżała bliżej ujścia Pasłęki). Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 113.
- ↑ Nadanie prawa miejskiego magdeburskiego przez księcia pomorskiego Barnima I. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967, t. II, s. 421.
- ↑ Nadanie prawa miejskiego lubeckiego wspólnie przez księcia pomorskiego Warcisława III i biskupa kamieńskiego Hermanna von Gleichen. Miasta polskie w Tysiącleciu, Wrocław–Warszawa–Kraków 1965, t. I, s. 583.
- ↑ Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1268 r. Zob. W. Bena, Polskie Górne Łużyce, Zgorzelec 2003, s. 257.
- ↑ Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1268 r. Utracił prawa miejskie w 1948 r. Zob. W. Bena, Polskie Górne Łużyce, Zgorzelec 2003, s. 428, 431.
- ↑ 29 III 1275 r. jest wzmiankowany wójt kłodzki. Zob. Kłodzko. Dzieje miasta, pod redakcją R. Gładkiewicza, Kłodzko 1998, s. 38.
