Powiat wodzisławski – powiat w Polsce (województwo śląskie), reaktywowany w 1999 r. w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Wodzisław Śląski. Powiat wodzisławski jest drugim najgęściej zaludnionym powiatem ziemskim w Polsce.
edytuj Podział administracyjny
W skład powiatu wchodzą:
Wchodzący w skład powiatu wodzisławskiego obszar bywa często dla ułatwienia określany terminem ziemia wodzisławska[2][3]. Jest to oczywiście termin umowny, lecz prawdą jest też, że granice powiatu pokrywają się z grubsza biorąc z historycznie ukształtowanym obszarem, zwanym właśnie ziemią wodzisławską (poza Rydułtowami, które w latach 1945-1975 należały do powiatu rybnickiego) jednak z Jastrzębiem będącym dziś miastem na prawach powiatu. Rodowód ziemi wodzisławskiej sięga odległych czasów średniowiecza, kiedy to powstało Wodzisławskie Państwo Stanowe. Wzmianka o jego istnieniu pochodzi wprawdzie dopiero z końca XV w[2]. W związku z reformą administracyjną Prus w 1742 r. państwo to zostało zlikwidowane i ziemia wodzisławska włączona została do powiatu pszczyńskiego (z zachowaniem pewnej autonomii), a po 1816 r. do powiatu rybnickiego. W latach 1922-1939 południowa granica ziemi wodzisławskiej stanowiła granicę z Czechosłowacją do Olzy i od Olzy w stronę Raciborza z Niemcami[3].
Dnia 1 października 1954 roku w województwie stalinogrodzkim reaktywowano powiat wodzisławski o granicach zbliżonych do historycznych granic państwa wodzisławskiego. Był to jeden z pierwszych powiatów utworzonych tuż po wprowadzeniu gromad w miejsce dotychczasowych gmin (29 września 1954) jako podstawowych jednostek administracyjnych PRL. Na powiat wodzisławski złożyły się 1 miasto i 21 gromad, które wyłączono z powiatu rybnickiego w tymże województwie (w praktyce gromady te należały do powiatu rybnickiego przez zaledwie dwa dni)[4]:
- miasto: Wodzisław Śląski
- gromady: Czyżowice, Godów, Gołkowice, Gorzyce, Jastrzębie Górne[5], Jastrzębie Zdrój[6], Kokoszyce[7], Lubomia, Marklowice, Moszczenica[8], Mszana, Olza, Połomia, Pszów, Radlin, Rogów, Ruptawa[9], Skrzyszów, Syrynia, Turza[10] i Wilchwy[11]
13 listopada 1954 roku Pszów i Radlin otrzymały prawa miejskie[12]. 1 stycznia 1956 roku Jastrzębie Zdrój zostało osiedlem[13], którym pozostało do 1 lipca 1963 roku, kiedy to nadano mu prawa miejskie[14]. 20 grudnia 1956 roku przywrócono województwu stalinogrodzkiemu jego pierwotną nazwę województwo katowickie[15]. 1 stycznia 1957 roku do powiatu wodzisławskiego dołączono gromadę Bzie Zameckie z powiatu pszczyńskiego[16].
Po zniesieniu gromad i osiedli oraz reaktywacji gmin z dniem 1 stycznia 1973 roku powiat wodzisławski podzielono na 4 miasta i 6 gmin[17] :
27 maja 1975 roku, a więc pięć dni przed reformą likwidującą powiaty, odbyła się na Śląsku wielka akcja przyłączania jednostek administracyjnych do większych sąsiednich ośrodków miejskich. Spośród 10 jednostek powiatu wodzisławskiego aż 4 utraciły tego dnia suwerenność: do Wodzisławia włączono miasta Pszów i Radlin oraz gminę Marklowice (a także miasto Rydułtowy z powiatu rybnickiego) a do Jastrzębia-Zdroju gminę Ruptawa[18] (ponadto gminę Szeroka z powiatu rybnickiego[19]).
Po reformie administracyjnej obowiązującej od 1 czerwca 1975 roku zredukowane administracyjnie terytorium zniesionego powiatu wodzisławskiego włączono do nowego (mniejszego) województwa katowickiego[20].
Jako pierwsze status miasta odzyskały Rydułtowy: odłączyły się od Wodzisławia 1 stycznia 1992[2]. 30 grudnia 1994 roku status miasta odzyskał Pszów, odtworzono także gminę Marklowice[21]. Nieco później, 1 stycznia 1997 roku, prawa miejskie odzyskał również Radlin[22]. Gminy Ruptawa już nie reaktywowano.
Wraz z kolejną reformą administracyjną przywrócono 1 stycznia 1999 roku w województwie śląskim powiat wodzisławski o obszarze nieco zmodyfikowanym w porównaniu z tym z początku 1975 roku[23]. Do powiatu przybyło miasto Rydułtowy (wcześniej związane z powiatem rybnickim, a w latach 1975-1991 jako dzielnica Wodzisławia[2]) a ubyło miasto Jastrzębie-Zdrój, z którego utworzono miasto na prawach powiatu. Obecnie powiat wodzisławski obejmuje gminy związane przez wieki z miastem Wodzisław Śląski.
Kościół WNMP w Wodzisławiu Śl
"Balaton" na historycznym Grodzisku w Wodzisławiu Śl
Dwie wielkie rzeki
Odra i
Olza - w powiecie wodzisławskim
Powiat wodzisławski leży w województwie śląskim, w jego południowej części, od północy graniczy z miastem Rybnik, od wschodu z powiatem rybnickim i miastem Jastrzębie-Zdrój należącym do 1975 r. do powiatu wodzisławskiego. Od południa granica powiatu stanowi również granicę państwa z Republiką Czeską. Od zachodu powiat graniczy z powiatem raciborskim. Na terenie powiatu wodzisławskiego leżą 4 miasta i 5 gmin. Stolicą powiatu jest położone w środku powiatu miasto Wodzisław Śląski. Przez powiat przepływają rzeki Odra, Olza, Lesznica, Nacyna i Szotkówka. W zachodniej części powiatu swoje źródło ma rzeka Sumina, a na wschodnich jego krańcach swe źródła ma rzeka Pszczynka. W powiecie wodzisławskim występują bardzo duże różnice w wysokościach względnych sięgające ponad 100 metrów. W okolicach Rogowa i Bełsznicy roztacza się malowniczy krajobraz na dolinę Odry. Stawy Wielikątu tworzą ponadto doskonały teren dla dzikiego ptactwa. Północna część regionu (od Wodzisławia na północ) to krajobraz górnośląski z kominami zakładów przemysłowych i hałdami.
edytuj Kultura i turystyka
Życie kulturalne mieszkańców powiatu skupia się głównie w Wodzisławiu Śląskim w którym mają swe siedziby min. Wodzisławski Ośrodek Kultury, biblioteka powiatowa czy muzeum miejsko-powiatowe. W Wodzisławiu działa również klub piłkarski Odra Wodzisław Śląski, na którego stadionie goszczą drużyny piłkarskie w kraju. Rozpoznawalnym miejscem jest również bazylika w Pszowie która jest jednym z istotniejszych na Śląsku miejscem pątniczym. W powiecie istnieją ścieżki rowerowe, które przebiegają wzdłuż interesujących miejsc w regionie. Obiekty, które można zobaczyć po drodze to m.in. kościoły WNMP w Wodzisławiu, Radlinie, były klasztor oraz pałace w Wodzisławiu, zabytkowy drewniany kościół w Łaziskach. Część zabytków ziemi wodzisławskiej została nakazem ówczesnych władz przeniesiona do innych miejscowości (kościoły w Syryni i Jedłowniku). Latem wypocząć można w nadodrzańskich miejscowościach takich jak np. Olza, Odra, Buków czy Nieboczowy.
edytuj Najważniejsze zabytki i atrakcje turystyczne powiatu
Liczba ludności (dane z 30 czerwca 2005):
| |
Ogółem |
Kobiety |
Mężczyźni |
| |
osób |
% |
osób |
% |
osób |
% |
| Ogółem |
155 090 |
100 |
79 934 |
51,5 |
75 156 |
48,5 |
| Miasto |
103 025 |
100 |
53 429 |
51,9 |
49 596 |
48,1 |
| Wieś |
52 065 |
100 |
26 505 |
50,9 |
25 560 |
49,1 |
edytuj Ludność w latach
- 1999 - 158 570
- 2000 - 158 246
- 2001 - 158 108
- 2002 - 155 389
- 2003 - 155 147
- 2004 - 155 124
- 2009 - ok 156 tys
edytuj Układ komunikacyjny powiatu
Do najważniejszych dróg na terenie powiatu należą:
Najważniejsze stacje kolejowe w powiecie wodzisławskim to :
edytuj Planowane drogi
Na terenie powiatu będzie kilka zjazdów z przebiegającej przez sąsiednie gminy autostrady:
edytuj Samorządy partnerskie
Przypisy
- ↑ Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym, stan 31.12.2010
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Mirosław Furmanek, Sławomir Kulpa, Zamek wodzisławki i jego właściciele, Wodzisław Śląski 2003
- ↑ 3,0 3,1 Piotr Hojka, Wodzisław Śląski i ziemia wodzisławska w czasie II wojny światowej, Wodzisław Śląski 2011
- ↑ Dz. U. z 1954 r. Nr 49, poz. 247
- ↑ Jastrzębie Górne jest obecnie dzielnicą Jastrzębia-Zdroju
- ↑ oryginalna pisownia bez łącznika, obowiązująca w latach 1950.
- ↑ Kokoszyce są obecnie dzielnicą Wodzisławia Śląskiego
- ↑ Moszczenica jest obecnie częścią Jastrzębia-Zdroju
- ↑ Ruptawa jest obecnie dzielnicą Jastrzębia-Zdroju
- ↑ obecnie pod nazwą Turza Śląska
- ↑ Wilchwy są obecnie dzielnicą Wodzisławia Śląskiego
- ↑ Dz. U. z 1954 r. Nr 49, poz. 254
- ↑ Dz. U. z 1955 r. Nr 45, poz. 299
- ↑ Dz. U. z 1963 r. Nr 23, poz. 132
- ↑ Dz. U. z 1956 r. Nr 58, poz. 269
- ↑ Dz. U. z 1956 r. Nr 58, poz. 276
- ↑ Polska - Zarys encyklopedyczny. PWN, 1974
- ↑ Dz. U. z 1975 r. Nr 15, poz. 88
- ↑ Dz. U. z 1975 r. Nr 15, poz. 87
- ↑ Dz. U. z 1975 r. Nr 17, poz. 92
- ↑ Dz. U. z 1994 r. Nr 132, poz. 671
- ↑ Dz. U. z 1996 r. Nr 155, poz. 761
- ↑ Dz. U. z 1998 r. Nr 103, poz. 652
edytuj Linki zewnętrzne